Sách đề là dạng Novel, nhưng thực ra mình thấy nó giống sách về Psychology hơn. Điều đặc biệt là, sách được viết từ… quá lâu rồi.
Có khá nhiều điều đọng lại trong suy nghĩ, dù cuốn sách xuất bản từ 1905 (rất rất lâu rồi…), nhưng những giằng xé tâm lý vẫn không hề cũ. Có rất nhiều câu văn, đoạn văn có thể trích dẫn và lưu lại từ cuốn sách này, và mình ghi chú trong lúc đọc:
Cái bẫy đạo đức mà Hjalmar Söderberg dựng lên rất khéo: nếu quy tắc là đúng nhưng kết quả có vẻ vô nhân đạo, ta sẽ đứng về phía nào?
Với Glas, cái đẹp nằm trong khao khát, trong hình dung, trong điều chưa đạt tới. Nhưng khi giấc mơ trở thành hiện thực, khi tình yêu đi vào cơ thể, tình dục, mang thai, sinh nở, đời sống vợ chồng, thì trong cảm nhận của ông, vẻ đẹp lại biến mất. Và ở đây suy nghĩ của ông trở nên cực đoan hơn.
Trong tưởng tượng của Glas, nếu tình dục thực sự thiêng liêng, tại sao nó không thể diễn ra công khai trong một ngôi đền hoa hồng dưới ánh mặt trời, với hợp xướng và đoàn người nhảy múa, thay vì bị đẩy vào bóng tối và sự kín đáo? Glas có thể không xa lạ với tình yêu vì ông cảm nhận quá ít, mà vì ông đòi hỏi ở tình yêu quá nhiều. Có phải Glas thực sự muốn được yêu, hay ông muốn bảo vệ “giấc mơ về tình yêu” khỏi sự tầm thường của một tình yêu có thật?
Cuốn nhật ký của Glas thực ra một chức năng thú vị: nó không chỉ là nơi Glas ghi lại suy nghĩ. Nó còn có thể trở thành một phòng xử án nội tâm, nơi ông vừa là bị cáo, vừa là công tố viên, vừa là luật sư bào chữa.
Nếu mỗi người tự quyết định đâu là điều “phải được làm”, giới hạn nằm ở đâu? Glas đã từng thực sự chạm được vào thứ ông gọi là giấc mơ tình yêu. Nhưng đúng khoảnh khắc giấc mơ gần biến thành đời sống thật…cái chết giữ nó lại vĩnh viễn ở trạng thái hoàn hảo.
9 tháng 7
- Về nhà, ông bắt đầu mở những ngăn kéo cũ. Và thế là quá khứ tràn ra.
- Một mẩu quảng cáo ông cắt từ năm 14 tuổi. Một cuốn sách về “sức mạnh của con người” mà cậu bé Glas từng dành dụm tiền mua rồi nhanh chóng nhận ra nó ngu ngốc. Một bức ảnh cũ về ngôi nhà nghỉ của gia đình, Mariebo.
- Glas nhớ mình thường xuyên bị cha đánh. Đáng chú ý, lần bị đánh oan lại trở thành một trong những ký ức đẹp nhất, vì ông có thể tha thứ. Nhưng những lần bị đánh đúng thì lại khó tha thứ hơn. Ông vừa yêu cha vừa có một sự ghê sợ thể xác rất mạnh đối với ông. Khi còn nhỏ, việc phải tắm cùng cha hoặc bị cơ thể cha chạm vào khiến ông gần như sợ ngang với chết đuối. Rồi ký ức mở rộng: mẹ đã chết, anh trai Ernst biến mất sang Australia, cô em họ Alice từng hát tuyệt đẹp giờ nghèo khó và bệnh tật, em gái cô là Anna có một cuộc đời tan vỡ. Cả thế giới tuổi thơ mà ông nhớ dường như đã bị phân tán bởi cái chết, nghèo đói và thất bại. Cuối cùng Glas chỉ còn lại cảm giác: tất cả đã biến mất.
11 tháng 7
Đây là 1 câu quote rất nổi tiếng, được nhắc đến trong cuốn “Bà ngoại tôi gửi lời xin lỗi” của Fredrik Backman
Con người muốn được yêu. Nếu không được yêu thì muốn được ngưỡng mộ. Không được ngưỡng mộ thì muốn được sợ hãi. Không được sợ hãi thì thậm chí bị ghét hoặc khinh miệt cũng còn hơn không. Vì điều kinh khủng nhất là: không tạo ra bất kỳ cảm xúc nào ở người khác. Theo Glas, tâm hồn sợ khoảng trống và muốn có sự kết nối bằng bất cứ giá nào.
Con người thực ra biết rất ít về nhau. Ta ôm một cái bóng và yêu một giấc mơ.
Đôi khi một con người phải tự quyết định điều đúng, thay vì núp sau “bổn phận”.
Có những giấc mơ chỉ là rác của trí nhớ, nhưng cũng có những giấc mơ mang lên bề mặt những ham muốn mà ban ngày con người không muốn thừa nhận.
Con bướm đêm với đôi cánh cháy xém là hình ảnh đáng giữ nhất. Glas đang cố đưa mọi thứ “ra ánh sáng” để hiểu cho rõ, nhưng ánh sáng mà ông tìm kiếm cũng có khả năng đốt cháy chính thứ bay về phía nó.
Lựa chọn thật sự luôn có nghĩa là từ bỏ một con đường khác.
Dù mọi chuyện thành công hay thất bại, “hình phạt” dành cho chúng ta đôi khi sẽ là biệt giam suốt đời trong nhà tù của sự im lặng.
Có thể mọi chuyện xảy ra bởi chúng phải xảy ra như thế.
Sau khi đã làm việc mà Glas muốn làm…Thứ ông cảm thấy ở bên ngoài cánh cửa là áp lực khổng lồ của phán xét từ những người đang sống, đã chết và thậm chí chưa sinh ra. Glas so sánh chính mình với chiếc đồng hồ không kim mà ông vẫn mang trong túi: bên ngoài còn nguyên hình dạng, nhưng phía trong dường như chẳng còn gì. Điểm hay của Doktor Glas là Hjalmar Söderberg không đơn giản cho nhân vật một màn “lương tâm cắn rứt”. Glas vẫn suy nghĩ, vẫn biện luận, vẫn sống bình thường. Nhưng phần mà lý luận không kiểm soát được bắt đầu xuất hiện trong giấc mơ.
Hành động đến như một đám mây lớn kỳ lạ, phóng ra một tia chớp rồi đi qua. Còn sự buồn chán vẫn ở lại.
Nếu mọi hành động đều là một mắt xích trong chuỗi nguyên nhân bắt đầu từ trước khi ta sinh ra, vậy cá nhân thực sự chịu trách nhiệm đến đâu?
Tư tưởng giống như acid. Ta tưởng nó chỉ ăn mòn phần mục ruỗng mà mình muốn loại bỏ. Nhưng acid không biết dừng. Nó cứ tiếp tục ăn mòn cả những thứ ta yêu quý. Có lẽ mà vì thế, ta nên sống nhiều hơn và hiểu ít hơn.
Có những sự thật mà con người có thể không sống nổi nếu đứng quá gần.
Tôi không chịu nổi việc một mình biết tôi là ai. Tôi luôn phải mang mặt nạ trước mọi người. Ít nhất phải có một người biết con người thật của tôi.
Glas không muốn một khởi đầu. Bởi: thứ gì có khởi đầu rồi cũng có kết thúc. Ông muốn một thứ gần như không có đầu và cuối. Một sự thân mật đã luôn tồn tại.
Quyển này đọc thật khó, nó mỏng thôi, nhưng suy luận tâm lý đôi khi mệt mỏi, đôi khi cũng thú vị và đẩy tính tò mò lên cao.
Hamburg 11/2026
